Wpis archiwalny. Ten artykuł został automatycznie zaimportowany z poprzedniej wersji Bestiariusza. Proszę daj nam znać jeżeli coś z nim jest nie tak.

(Nie)moralna strona duszy – recenzja książki „Inna dusza”

Orbitowski nigdy nie należał do literatów stricte wpasowanych w ramy danego kanonu twórczości ani – tym bardziej – preferowanych gatunków, a nawet jeśli już postanawiał wykreować swą wizję w wybranym nurcie, to niemal zawsze tworzył historie po swojemu, podług własnego credo. Opowieści spod pióra pisarza wcale często mają rozmaite nuty – od kulturowo-społecznych, przez socjologiczne i wnikające w ludzką psychikę, kończąc mocnym akcentem na filozoficznych. Jednak nie to jest najbardziej charakterystyczne w twórczości artysty, lecz fakt, iż nie odnosi się wrażenia „czytania”, ale ma się odczucie, jakby sam autor zasiadał przed odbiorcą i zaczynał snuć osobliwą opowieść. „Inna dusza” to idealny przykład zdolności artystycznych literata oraz twórczy popis, sprawiający, że Orbitowski z pisarza staje się opowiadaczem.

Powieść już od pierwszych stron udowadnia, że autor w wysublimowany, a zarazem realistyczny sposób potrafi stworzyć odpowiedni klimat wybranej czasoprzestrzeni. Tym razem postanowił zająć się schyłkiem XX wieku w Polsce, a dokładniej w Bydgoszczy i okolicach, a wszystkie szczegóły odwzorował niby – co najmniej – doktor nauk historycznych, specjalizujący się w pierwszej dekadzie po rozwiązaniu PRL-u. Bodaj najbardziej zachwycającym elementem całej powieści jest właśnie skrupulatnie ukazana czytelnikowi rzeczywistość. Cała otoczka i szczegółowość, specyficzna etykieta i zespół zachowań, a nawet architektura i jej zagospodarowanie oraz konserwacja, odwzorowane są z kunsztem i drobiazgowością. Natomiast zabieg ukazania tego wszystkiego przez ponury pryzmat, mogący zostać odebrany przez czytelnika jako faktyczny stan wydarzeń, uzmysławia, jakim nieszablonowym i wyrafinowanym literatem jest Orbitowski.

Książka w dość niezwykły sposób przedstawia historię pewnego chłopca mieszkającego w Bydgoszczy w latach dziewięćdziesiątych. Codzienne życie Jędrka – protagonisty – przedstawione zostaje poprzez pierwszoosbową narrację, w rolę opowiadającego zaś wchodzi Krzysiek (kolega kluczowego bohatera). Mimo tego zabiegu opowieść nie traci spójności, zyskuje zaś coś, co może utwierdzić w przekonaniu, iż autor najpierw opowiadał historię, nagrywając na dyktafon, a potem z dokładnością spisywał ją na papier (naturalnie to tylko odczucie!). Czytając i analizując treść, trudno określić, czy twórca w jakiś osobliwy sposób próbował wcielić się w rolę głównego bohatera, żeby uzyskać jak najrzetelniejszy obraz wydarzeń, które wszak zostały stworzone na podstawie faktów. Pisarz, czerpiąc z dokumentów i akt sprawy sprzed dwóch dekad, próbował sfabularyzować znane i budzące w owym czasie skrajne emocje zdarzenie, obrazując dodatkowo realia początków postsocjalistycznego okresu, przez co książkę można określić mianem zbeletryzowanego reportażu.

„Inna dusza” to opowieść o losach Jędrka, z elementami historii auktorialnego narratora Krzyśka, przyglądającego się zmianom jakie zachodzą w zachowaniu przyjaciela i oddziaływaniu bodźców zewnętrznych na jego psychikę. Orbitowski zdaje się nakłaniać czytelnika do bardziej obiektywnego spojrzenia na incydenty zarówno w obrazie ogólnym, jak i „od kuchni”. Ponadto autor za pomocą alegoryczności utworu – a nawet już samego tytułu – w pewien sposób zobrazowuje własny schemat ludzkiej psychologii. Szczególnie poprzez przywołanie (bynajmniej nie jawnie) pojęcia psychopaty, które już samo w sobie porusza w powieści kwestie etyki i wielu jej aspektów.

Książka jest wielowarstwowa, skupia się nie tylko na wstrząsających lokalną społecznością zdarzeniach, ale również ilustruje okres tuż po gruntownych przemianach politycznych, społecznych i kulturowych, dbając o najsubtelniejszy detal, a w bonusie – przenika przez ludzkie umysły, wplatając w zaadaptowane na opowieść faktyczne wydarzenia swoistą nutę tajemniczości. I tak oto, z pozornie osobliwego tygla, otrzymujemy wyrafinowaną a zimnokrwistą powieść.

Ocena: 4/5

Dyskusja