Wpis archiwalny. Ten artykuł został automatycznie zaimportowany z poprzedniej wersji Bestiariusza. Proszę daj nam znać jeżeli coś z nim jest nie tak.

Cyberpunk pod lupą – recenzja książki „Z problematyki cyberpunku”

„Z problematyki cyberpunku. Literatura – sztuka – kultura” to jedna z pionierskich w naszym kraju prac zgłębiających meandry zjawiska tytułowego cyberpunku, jego znaczenia oraz oddziaływania na kulturę, z naciskiem na sztukę (w tym architekturę) i literaturę. Autor nie wyczerpuje wprawdzie treści zagadnienia, ale sama publikacja jest na temat i ujmuje go w specjalistyczny sposób. Jedyne, co może odstraszać czytelników to akademicki żargon, choć i ten aż tak bardzo nie utrudnia odbioru.

Fantastyka i jej gatunki (trzy podstawowe fantasy, science fiction i horror) coraz częściej stają się przedmiotem badań naukowców, odrzucających uprzedzenia odnośnie do pozycji, znajdujących się w obrębach literatury popularnej (a co za tym idzie – w świadomości stereotypowej – gorszej i niskoproblematycznej). Adam Mazurkiewicz, doktor literaturoznawstwa i miłośnik badań nad popkulturą, jako pierwszy w Polsce w tak obszerny, detaliczny i kompleksowy sposób zmierzył się z jednym z subgatunków kultury fantastycznonaukowej – cyberpunkiem.

Wybór dokonany przez autora – ograniczający się zasadniczo do zjawiska dość „ostrego” jak na literaturę fantastyczną – pozwolił mu skupić się na przedmiocie pracy w takim stopniu, że w efekcie czytelnik otrzymuje dzieło precyzyjnie i dogłębnie przeglądające cechy, historię, strukturę i teorię cyberpunku. Mazurkiewicz uporządkowuje konkretne (zarówno klasyczne-konwencjonalne, jak i oryginalne) przejawy cyberpunkowe w różnych dziedzinach – od kinematografii (często wewnętrznie dzieli owe kategorie, aby ułatwić segregowanie wiedzy z danych zakresów, np. cyberpunk w filmie, cyberpunk w polskim filmie etc.), poprzez komiks, gry, literaturę, po architekturę, idee czy muzykę. Dodatkowo niemało w książce komparatystycznej próby uchwycenia różnic i podobieństw subgatunku z innymi zjawiskami, jak hard science fiction, teoria simulacrum czy utopia – takie podejście pozwala odbiorcy szybciej dotrzeć do sedna wystawianych przez autora wniosków poprzez odwołania do obszarów bądź hipotez, które być może zna dokładniej.

Bardzo istotną częścią publikacji jest zbadanie cyberpunku jako zjawiska kulturowego i literackiego oraz społecznego, które pozwala czytelnikom zapoznać się ze sferą mimetyczną subgatunku i zmianami, jakie zaszły w światach przedstawionych science fiction za sprawą rozwijania się fantastyki cyberpunkowej. Właśnie na tym etapie prac autor stara się wykazać, co zostało usprawnione, co pozwoliło na wprowadzenie nowych fenomenów i elementów czy co przewartościowało podejmowaną w takowych utworach problematykę. Jeżeli zaś chodzi o cyberpunk jako zjawisko społeczne, Mazurkiewicz doszukuje się w tym punkcie specyfik, sprawiających, że subgatunek fantastyki można w niektórych przypadkach traktować jako ruch kontrkulturowy, ale przygląda się w nim także szans progresu kultury i wytworzenia się za jego pomocą nowych mediów.

Niemniej jednak najwięcej miejsca w pracy zajmują „Hasła”, zawierające w sobie terminy charakterystyczne dla fantastyki cyberpunkowej, neologizmy autorów (wykorzystywane przez naśladowców bądź w ramach własnego uniwersum, twórczości), motywy, tytuły konkretnych dzieł czy prądy artystyczno-ideologiczne wewnątrz subgatunku. W obrębie owych haseł autor nie tylko szczegółowo przedstawia najważniejsze w światowej i polskiej fantastyce cyberpunkowej zagadnienia i je omawia, ale również podejmuje próbę analizy w różnych kontekstach, co owocuje wcale trafnymi i ciekawymi spostrzeżeniami.

„Z problematyki cyberpunku” to pozycja obowiązkowa na listach miłośników science fiction, umożliwiająca zapoznanie się z subgatunkiem, który być może w przyszłości będzie miał największe znaczenie, bowiem wiele dawnych wizji utrzymanych w konwencji (Gibson, Lem) miało wiele motywów profetycznych. Sama praca mimo wszystko nie stanowi totalnego kompendium wiedzy i skupia się przede wszystkim na zarysowaniu kontekstów zjawiska i przybliżenia istotnych haseł, na podstawie czego wyróżnia także problemy podejmowane w ramach owej estetyki.

Ocena: 5/5

Dyskusja