Wpis archiwalny. Ten artykuł został automatycznie zaimportowany z poprzedniej wersji Bestiariusza. Proszę daj nam znać jeżeli coś z nim jest nie tak.

Światotwórstwo fantastyczne – recenzja książki „Fantastyczne kreacje światów”

Światotwórstwo w gatunkach fantastyki jest czymś bardzo istotnym, dajmy na to w cyberpunku neonowo-cybernetyczny sztafaż magnetyzuje czytelnika bardziej, niż zwyczajny pokój z komputerem, w którym dopiero bohater odkrywa możliwości cyberprzestrzeni, albo fantasy, gdzie malownicze krajobrazy wraz ze smokami przykuwają oko o wiele szybciej, niż rycerstwo wyruszające na wyprawę, a u kresu odbiorca dostaje ledwie czarnoksiężnika. O światotwórstwie wydawać by się mogło wiedzą wszyscy, choć nie każdy wie, jak go opisać – ostatnio popularne stały się wszelakiego rodzaju wykłady, artykuły czy prelekcje o nim, ale nie brak go nawet w dyskursie naukowym, czego dowodem antologia tekstów poświęconych zagadnieniu w ramach serii „Literatura popularna”.

W drugim tomie tego cyklu, zatytułowanym „Fantastyczne kreacje światów”, szereg naukowców o przeróżnych zakresach zainteresowań i pasji stara się przeanalizować literaturę popularną pod kątem tworzenia w utworach literackich przez autorów światów przedstawionych. Jednak przyglądanie się i zgłębianie na konkretnych przykładach tego zjawiska to zaledwie część owej publikacji, której przypada wprawdzie największa część zamieszczonych tu prac, ale są one poniekąd efektem objaśnień terminów i zjawisk.

Bardzo ważnym w niniejszej publikacji wydaje się tekst Piotra Stasiewicza, doktora w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu w Białymstoku, „Strategie badania literatury fantasy”, poświęconemu metodologii analiz, wyciągania wniosków i próby uchwycenia konkretnych motywów, dodatkowo autor przytacza w owym artykule naukowym definicję gatunku i wskazuje swoistą kłopotliwość skrystalizowania uniwersalnego objaśnienia wobec tej formy przekazu literackiego.

Hanna Sieja-Skrzypulec, doktor literaturoznawstwa, podejmuje się z kolei równie ważkiego zagadnienia – fantastycznych strategii, które wykorzystują twórcy w procesie tworzenia światów przedstawionych. Dodatkowo w ramach tekstu „Fantastyczne strategie? O tym, w jaki sposób zostać twórcą prozy fantastycznej” pojawiają się trafne uwagi na temat tego, co okazuje się pomocne w trakcie światotworzenia, a co z kolei może wprowadzać w błąd. Nie brak w pracy również spostrzeżeń o pojmowaniu twórców swej własnej twórczości, a co za tym idzie – uporządkowania jej według zasad genologicznych.

Po raz drugi spotkałem się z naukowymi uwagami odnośnie do Śródziemia J.R.R. Tolkiena z zakresu muzyki (pierwsza była monografia Artura Kawińskiego, „Tolkien. Barwy pieśni”) – okazuje się zatem, że rzeczywiście, jak wskazuje tytuł tekstu Elżbiety Wojnowskiej: „Rola muzyki i pieśni w świecie J.R.R. Tolkiena na podstawie »Silmarillionu« i »Władcy Pierścieni«”, wspomniana rola jest zaiste wielka i mocno istotna w próbach analizy światotwórczej prozy mistrza fantasy.

Jeszcze jednym tekstem, który urzekł mnie niesamowicie, był ten Kingi Kasperek: „Ciri – dziecko, dziewica, cyborg”, starający się zgłębić różne odczytania głównej bohaterki „Cyklu o wiedźminie” Andrzeja Sapkowskiego. Autorka bardzo precyzyjnie zmierzyła się z dekonstrukcją zindywidualizowanej postaci i doszła do niebywale trafnych, ciekawych i wartych podjęcia dyskusji wniosków.

Niemniej jednak wiele innych tekstów, znajdujących się na kartach antologii zasługuje na uwagę, choćby „Literatura fantastyczna – przypadek chorwacki” Antoniny Kurtok, posiadającego wielką dawkę poznawczą, „Cożeś pan uczynił, panie Stoker? Motywy fantastyczne w literackiej legendzie księcia Drakuli” Krystyny Walc mierzy się z kultową powieścią gotycką, „Kreacje światów i chrześcijańskie reinterpretacje mitów w twórczości Clive’a Staplesa Lewisa” Anny Wróblewskiej otwierającej oczy na ciekawe podejście Lewisa w procesie twórczym. Wszystkie te teksty niewątpliwie przysługują się fantastyce, udowadniając, że nie jest to dziedzina pozbawiona ambitnych tematów i niepodejmująca istotnych problemów.

Drugi tom serii „Literatury popularnej”, antologia „Fantastyczne kreacje światów”, stara się zbadać dorobek literatury fantastycznej przez pryzmat światotwórczej kompozycji, ale też objaśnia istotne w fantastyce terminy, gatunki, wykazuje, że granica pomiędzy konkretnymi zjawiskami często jest płynna, choć przede wszystkim udowadnia, iż twory powstałe według jej konwencji potrafią mierzyć się z problemami codzienności i podejmować filozoficzne tematy nie gorzej niż tzw. literatura głównonurtowa. Do tego wiele z zawartych w tomie tekstów po prostu czyta się przyjemnie i pozwalają one spojrzeć nieco inaczej na prozę ulubionych pisarzy.

Ocena: 5/5

Dyskusja